Stikkord

, , , ,

Besten var smed på smelteverket.

Det hendte at fjorden bryska seg og tøyt inn til koksbingen som «Toksen»-besten hadde snekra saman i kjellaren. Det lukta gammal fyll og våte bein der nede og sjøl gjenferd og villkattar stussa litt før dei tok seg inn i rom to. Det låg eit steg lågare ned og kjellaren såg berre ljoset kvar lønningsdag frå ei halvdau ljospære som hang laust etter ein ledning i taket. Men det var ein potetbinge i det «tørre» hovedrommet. Og kummar til vaske klær i. Noko for besto. Lenger inn i katakomben til «Toksen» gjekk ho ikkje, besto. Innerst inne sat han saman med gode øltørste vener og drakk opp mykje mat medan karane prata alvorleg om Stalin og bolsjevistar og dei jekla «mensjenistane», som «Toksen» sa. Han kalte seg sjøl for «Toksen» av grunnar eg ikkje visste kva var. Eg kjende ikkje «Toksen», han var bestefar min. men han snakka ikkje til meg og tok meg aldri opp på fanget sitt.  Heller ikkje då eg halvtanna år gamal skalla i den raudglødande vedovnen i det gamla huset som «Toksen» eigde. Det er første minnet mitt. Enno har eg arr i panna etter samanstøtet.  Men det var ikkje «Toksen» sin sak. Det var noko han ikkje fekk til, det med ungar. Han var helst ei kløne med ungar. Han var ikkje ei kløne som smed, ordet om han gjekk at han var ein kunstnar av beste slaget. Eg veit ikkje, han snakka ikkje med ungar som eg kan hugse.

Smedar på Odda Smelteverk i 30-åra. Frå venstre: Jakob Holmberg, Monrad Holmberg, Brynjulv Hjørnevik (besten) og Olav Rønhovde.

Han reiste frå Odda til Årdalstangen og sende bod på kona då han fekk husvære i ei av tyskerbrakkene på ein stad dei framleis kallar «Tipperary» der inst i Sognefjorden. Eg budde der i eit halvt år, eg hadde fått ei søster og mor var no enkje. «Toksen» vart berre kalla «Gamlingen» no og sjøl kalte han den yngste sonen sin for «Fysakken». Han mjukna opp og han hadde ikkje nokon kjellar og øltørste kompisar lenger. Han kom heim frå arbeid på fabrikken, åt og gjekk å la seg. Eg snakka ikkje med han, eg trur ikkje me fekk det til. Desutan hadde eg meir enn nok med bikkja til Erling Lægreid og andre kompisar. Eg var litt meir enn seks år då.

Ti år seinare budde «Toksen» i Strandebarm. Bestemor døydde nokre år før, bestefar «Toksen» kom aldri over at ho døydde. Han hadde forstått forlengst at han var heilt avhengig av besto.  «Toksen» døydde smått om senn. «Fysakken» var vaksen og ikkje minst ho som vart svigerdotter til «Toksen», tok seg av han.

Og då fekk eg plutseleg det eine gode og varme minne etter bestefar. Me satt i hagen i sommarvarmt ver og besten tok til å fortelje. Men tynn stemme frå en kreftmager kropp fortalde han om løyndomar  frå eit småbruk på Evanger som dei kalte «Kalvaholo». Ei strid tid. Eg hugsar ikkje so mykje, han fortalde så mykje. Det var  som han ville skape eit stort tre med greiner i alle retningar. Eit tre som har vokst og som eg og er ei av greinene i.   Nokre veker seinare sovna «Toksen»-  besten – for godt. Han vart 70 år gammal.

 

Reklamer